Scenariusz seansu Rok Heweliusza 2

białe światła gasną, niebieskie pozostają

Dwudziestego ósmego stycznia, roku pańskiego 1611, przyszedł na świat w Gdańsku Johann Hewelke, który zasłynął później jako Jan Heweliusz, królewski astronom Jana III Sobieskiego, członek Royal Society of London, najwybitniejszy polski astronom po Koperniku.

pojawia się slajd: Heweliusz

Czterysta lat później witamy Państwa serdecznie w murach pamiętających Kopernika, aby wspólnie obejrzeć dokonania tego znakomitego obserwatora.

Dziś astronom musi mieć dyplom ukończenia studiów astronomicznych, więc z biurokratycznego punktu widzenia i Kopernik i Heweliusz nie byli astronomami tylko miłośnikami astronomii poświęcającymi jej czas wolny po wypełnianiu obowiązków zapewniających im utrzymanie. Heweliusz był piwowarem, właścicielem browarów w Gdańsku, przez 36 lat radnym Starego Miasta w Głównej Radzie Miejskiej Gdańska.

Dzięki dochodom z browarów wybudował obserwatorium, wyposażył go w niezbędne instrumenty, wykonując wiele z nich własnoręcznie, prowadził obserwacje astronomiczne i publikował ich rezultaty drukując dzieła astronomiczne we własnej drukarni i wykonując własnoręcznie znakomite ryciny. Jego mapy Księżyca były najlepsze przez następne 150 lat.

Wspomagali Heweliusza także ówcześni władcy: Władysław IV, Jan Kazimierz,

Który niewiele mógł dać, bo w czasie wojen szwedzkich skarb świecił pustką.

Ale chciał obdarować Heweliusza tytułem szlacheckim, tylko szlachta na sejmie się nie zgodziła. Protektorem Heweliusza był też Jan III Sobieski, a wcześniej król Francji, Ludwik XIV, który płacił Heweliuszowi więcej niż na przykład Molierowi.

slajd znika

pojawia się Słońce

Proponowałbym zostawić te przyziemne sprawy i przejść do astronomii. W planetarium mamy południe, 28 stycznia, roku pańskiego 2011. Słońce świeci nisko, jak to zimą, wskazując nam kierunek południowy.

Przyspieszamy bieg czasu, tak że godziny mijają w ciągu sekund. Dzień zimowy jest krótki i Słońce szybko zmierza ku zachodowi.

Ale zachodzi na południowym zachodzie, bo kierunek zachodni jest tu.

Słońce znika

Światła gasną

Pojawiają się gwiazdy i planety

Pojawiają się gwiazdy zimowego nieba, te same, które towarzyszyły i narodzinom i śmierci Heweliusza.

Heweliusz zmarł też 28 stycznia, tylko 76 lat później.

Na zimowym niebie, wieczorami zwraca uwagę przede wszystkim gwiazdozbiór Oriona, którego najjaśniejsze gwiazdy tworzą wielką kokardę. Nad Orionem z prawej strony jest gwiazdozbiór Byka, którego najjaśniejsza gwiazda, Oko Byka, świeci na prawdziwym niebie lekko czerwonawym światłem.

Zwykle nazywana jest Aldebaranem. Obserwacja zakrycia Aldebarana przez Księżyc była pierwszą, jaką Kopernik zanotował w swym dziele, De Revolutionibus, napisanym tu, we Fromborku.

Ale dziś mówimy o Heweliuszu. Z lewej strony nad Orionem są Bliźnięta. Najjaśniejsze gwiazdy tego gwiazdozbioru noszą imiona braci bliźniaków: Kastor i Polluks.

Zwróćmy też uwagę na planety, które wyglądają tak samo, jak gwiazdy, ale powolutku na tle gwiazd wędrują. Dlatego przy narodzinach Heweliusza świeciły w innych gwiazdozbiorach.

W styczniowy wieczór 2011 roku widzimy tylko jedną planetę, ale za to świeci ona jako najjaśniejsza gwiazda wieczornego nieba. To Jowisz, największa z planet.

pojawia się Jowisz z księżycami

Heweliusz urodził się dwa lata po pierwszych obserwacjach Galileusza, który zobaczył przez lunetę cztery księżyce Jowisza. Obserwując tę planetę przez nieduży teleskop zobaczymy te księżyce, jako gwiazdy ustawione w szeregu obok tarczy Jowisza. W planetarium możemy przyspieszyć bieg czasu i zobaczyć, jak Jowisz wiruje, a księżyce go obiegają. Jeden obrót Jowisza trwa niecałe 10 godzin ziemskich, a księżyce obiegają go w czasie od niecałych dwóch dni ziemskich do siedemnastu dni. Heweliusz obliczył znacznie lepiej od swych poprzedników czas obiegu księżyców dokoła planety, oraz wykazał, że odkryte w 1642 roku nowe księżyce Jowisza były w rzeczywistości zwykłymi gwiazdami, które nazwał Stellae Vladislavianae na cześć króla Władysława IV. W swym dziele, Selenographia, Heweliusz umieścił 151 rysunków pozycji czterech galileuszowych księżyców Jowisza obok tarczy tej planety.

Selenografia to znaczy opis Księżyca, ale chyba naszego.

Istotnie. Pozycje księżyców Jowisza są tylko dodatkiem, a Selenografia opisuje głównie nasz Księżyc. Ponieważ jednak jeszcze on nie wzeszedł, zajmiemy się nim później.

Jowisz znika

pojawia się rysunek Wieloryba

W lewo od Jowisza, na południu, jest okazały, ale mniej znany gwiazdozbiór: Wieloryb. Legenda głosi, że jest to potwór morski wysłany przez władcę mórz, Posejdona, aby ukarać królową Kasjopeę. Dlatego jako potwora narysował go Heweliusz w swym atlasie nieba.

Opowiedzmy cała historię, bo jest ona pięknie ilustrowana gwiazdozbiorami.

pojawia się rysunek Cefeusza i Kasjopei

Zacznijmy tradycyjnie. Dawno, dawno temu, królestwem Etiopii rządził król Cefeusz, ... który miał piękną żonę, królową Kasjopeę. Chełpiła się ona, że jest piękniejszą od morskich nimf, nereid. Poskarżyły się one władcy mórz, Posejdonowi, który nasłał za karę na Etiopię tego właśnie potwora morskiego, aby pustoszył królestwo Cefeusza. Chcąc uchronić swój kraj przez zgubą, Cefeusz, za radą wyroczni, przykuł do skały swą córkę, Andromedę, ofiarowując ją na pożarcie potworowi.

pojawia się rysunek Andromedy

rysunek Cefeusza i Kasjopei znika

pojawia się rysunek Perseusza

Teraz musimy przenieść akcję na wyspę, gdzie żyły gorgony, potwory o wężach zamiast włosów, o wzroku tak strasznym, że każdy, na kogo spojrzały, zamieniał się w kamień. Oto Perseusz, korzystając z ich snu, odciął głowę gorgonie Meduzie, aby spełnić żądanie władcy swej krainy. Straszliwym okiem gorgony Meduzy jest gwiazda zmienna Algol. Gdy wracając z głową gorgony na skrzydlatym koniu, Pegazie, przelatywał Perseusz nad Etiopią, dostrzegł przykutą do skały Andromedę i zbliżającego się do niej potwora. Pokazał potworowi głowę gorgony, potwór skamieniał, a Andromeda została żoną Perseusza.

W gwiazdozbiorze Wieloryba znajduje się inna znana gwiazda zmienna, którą rozsławił Heweliusz wydając w 1662 roku Historiola Mirae Stellae, czyli historyjkę o zdumiewającej gwieździe. Zdumiewało go, że ta gwiazda świeci dość jasno, potem stopniowo coraz słabiej, przez kilka miesięcy nie widać jej gołym okiem, a potem znów się rozjaśnia. Od czasów Heweliusza nazywamy tę gwiazdę Mira Ceti, czyli Mira Wieloryba. Ostatnio świeciła jasno w październiku, w styczniu ledwie ją widać gołym okiem, wiosną i latem będzie widoczna tylko przez teleskopy i we wrześniu znów się rozjaśni. Warto spojrzeć na nią przez lunetę, bo ma piękny, czerwony kolor.

rysunki znikają

pojawia się przeciwsłońce

Zobaczmy teraz, jak zmienia się wygląd nieba w ciągu nocy. Miejsce naprzeciw Słońca oznaczamy plamką. Do północy plamka będzie wędrowała w górę, czyli Słońce będzie coraz głębiej schowane, a po północy plamka zacznie się zniżać zapowiadając wschód Słońca.

 start ruchu dziennego

Przyspieszamy bieg czasu, tak że godziny mijają w ciągu sekund. Na południowej stronie gwiazdy wędrują od wschodu ku zachodowi, ale gdy spojrzymy na północ, zobaczymy, że gwiazdy kręcą się w kółko nie wschodząc, ani nie zachodząc. Gwiazda świecąca najbliżej nieruchomego punktu, zwanego północnym biegunem nieba, zakreślająca najmniejsze kółeczko, nazywana jest gwiazdą biegunową, czyli polarną.

Gwiazdy pasa Oriona wskazują Syriusza, najjaśniejszą prawdziwą gwiazdę nocnego nieba. Jeśli jakaś gwiazda świeci jaśniej od Syriusza, to jest to jedna z planet.

stop ruchu dziennego

Oglądamy poranne niebo 29 stycznia 2011 roku. Poznane wieczorem gwiazdozbiory już zaszły; jedynie Kastor i Polluks są jeszcze widoczne. Na niebie świecą gwiazdy, które zobaczymy w letnie wieczory.

Przede wszystkim jednak świeci Wenus czyli gwiazda poranna.

Powinna nazywać się planetą poranną, ale planety oglądane gołym okiem nie różnią się od gwiazd. Wenus świeci zawsze najjaśniej po Słońcu i Księżycu, znacznie jaśniej niż Syriusz, który już zaszedł. Na bardzo czystym niebie można ją zobaczyć nawet wtedy, gdy już Słońce wzejdzie.

Wenus wkrótce zniknie z porannego nieba i przez większą część roku nie będzie widoczna. Zobaczymy ją dopiero w grudniu, jako gwiazdę wieczorną.

start ruchu dziennego

białe światła rozjaśniają się lekko

Słońce wschodzi późno i na południowym wschodzie, jak zawsze zimą. Na prawdziwym niebie gwiazdy już by znikły, ale na sztucznym niebie planetarium widać je także w dzień.

stop ruchu dziennego

Przyspieszymy teraz bieg czasu jeszcze bardziej, tak że tygodnie zaczną mijać w ciągu sekund, i przeniesiemy się do kwietnia. W ciągu tego czasu Księżyc trzy razy okrąży Ziemię. Proszę więc nie dziwić się, że będzie pędził szybko.

start ruchu dziennego i rocznego

W planetarium wciąż mamy południe; zmieniają się tylko daty. Proszę zauważyć, że Słońce w południe jest coraz wyżej nad horyzontem.

stop ruchu dziennego i rocznego

Mamy już wiosnę, 28 dzień kwietnia 2011 roku. Wenus zbliżyła się do Słońca, Merkury, Mars i Jowisz też świecą blisko, wiec zajdą razem ze Słońcem i w nocy ich nie zobaczymy.

start ruchu dziennego

Czekamy na zachód Słońca. Ponieważ jest ono wyżej, jego droga do zachodu jest dłuższa, a miejsce zachodu przesunęło się od stycznia znacznie bardziej ku północy.

białe światła gasną

stop ruchu dziennego

pojawia się rysunek Hydry, Pucharu i Kruka

Oglądamy wieczorne niebo 28 kwietnia 2011 roku. Wysoko nad głową świecą gwiazdy Wielkiego Wozu. Nisko na południu znajdziemy gwiazdozbiory Hydry, Pucharu i Kruka, niedaleko którego świeci Saturn. Starożytni Grecy twierdzili, że bóg Apollo posłał kruka, by mu przyniósł puchar wody. Kruk po drodze nabrał ochoty na figi, usiadł więc na drzewie figowym i czekał, aż figi dojrzeją. Najadł się wreszcie fig, ale minęło już tak dużo czasu, że nie było sensu lecieć po wodę. Kruk postanowił przygotować sobie alibi. Zobaczył hydrę, chwycił ją, przyniósł do Apolla i powiedział, że nie mógł przynieść wody ze źródła, bo pilnowała go hydra, którą przyniósł. Ale Apollo nie dał się oszukać i za karę umieścił kruka na niebie, gdzie stoi on przed pucharem, ale nie może napić się wody, bo pucharu pilnuje hydra.

pojawia się rysunek Lwa z Sektansem

Z gwiazdozbiorów wymyślonych przez Heweliusza na wiosennym niebie znajdziemy aż cztery. Rozmieszczone są one dokoła gwiazdozbioru Lwa, będącego ozdobą wiosennego nieba. Pod łapami Lwa Heweliusz umieścił swój ulubiony sekstans, zniszczony podczas pożaru obserwatorium w 1679 roku.

pojawia się rysunek Wolarza

rysunki znikają

start ruchu dziennego

Znów godziny zaczynają mijać w ciągu sekund. Kwietniowa noc nie jest tak długa, jak styczniowa i już za chwilę zobaczymy poranne niebo 29 kwietnia 2011 r.

stop ruchu dziennego

I wtedy o nich opowiemy. Za chwilę na północnym wschodzie wzejdzie Słońce.

start ruchu dziennego

białe światła rozjaśniają się lekko

pojawia się slajd: plamy na Słońcu

stop ruchu dziennego

Heweliusz obserwował także plamy na Słońcu. Oto wyniki jego obserwacji dołączone do wydanego w 1647 roku dzieła „Selenografia”.

Selene była chyba boginią Księżyca, nie Słońca.

Głównym tematem dzieła jest opis Księżyca, ale zawiera ono także inne obserwacje. Plamy słoneczne są obszarami chłodniejszymi nawet o ponad 1000 stopni od otaczającej je powierzchni Słońca i dlatego wydają się ciemne. Natomiast te żółte plamy nazywamy pochodniami. Są one gorętsze o 300 stopni i dlatego jaśniejsze.

Dla porównania: taka plamka jest wielkości Ziemi.

Widzimy tu plamy słoneczne, narysowane przez samego Heweliusza, który obserwował je od 3 do 16 maja 1644 roku.

Za panowania Władysława IV Wazy, który właśnie w tym roku wystawił kolumnę Zygmunta swemu ojcu.

Proszę nie sądzić, że te plamy tak sobie wędrowały po Słońcu. Zmieniające się pozycje plam są wynikiem wirowania Słońca, którego jeden obrót trwa średnio 27 dni.

Dlaczego średnio?

Bo to nie jest sztywna bryła, ale kula gazu. Na równiku jeden obrót trwa 25 dni, a niedaleko biegunów nawet ponad miesiąc. 3 maja Heweliusz zaobserwował pochodnie na brzegu tarczy Słońca.

Przy brzegu tarczy pochodnie zawsze są najlepiej widoczne.

Tak duże plamy bywają widoczne nawet gołym okiem.

pojawia się slajd: Heweliusz obserwuje

Heweliusz obserwował plamy na obrazie Słońca rzutowanym na ekran przez lunetę, co widać na rycinie w jednym z jego dzieł.

W taki sposób obserwuje się do dziś, bo Słońce świeci tak jasno, że przez lunetę patrzeć się nie da.

Po 13 maja pierwsza grupa plam znikła za Słońcem, a 16 maja Heweliusz zakończył obserwacje plam z drugiej grupy.

slajdy znikają

start ruchu dziennego i rocznego

Zakończmy więc i my. Przyspieszamy bieg czasu i przenosimy się do lata. Księżyc znów trzykrotnie okrąży Ziemię. Słońce w południe świeci jeszcze nieco wyżej, ale po przesileniu letnim zacznie się zniżać.

stop ruchu dziennego i rocznego

Mamy w planetarium 26 dzień lipca 2011 roku. Prócz Słońca i Księżyca są na niebie wszystkie planety widoczne gołym okiem, ale w dzień powietrze jest zbyt mocno rozświetlone przez Słońce, by można było te planety zobaczyć. Jowisz i Mars będą widoczne razem z Księżycem rano, przed wschodem Słońca, Wenus i Merkury są teraz za blisko Słońca i wschodzą i zachodzą razem z nim, a Saturna zobaczymy jeszcze wieczorem, krótko po zachodzie Słońca.

start ruchu dziennego

Zaraz to zobaczymy, bo Słońce już zmierza ku zachodowi.

białe światła gasną

stop ruchu dziennego

Trochę to trwało, bo latem dzień jest długi, ale w końcu mamy wieczór. Nisko na zachodzie świeci Saturn, a wysoko na południowym wschodzie gwiazdy Trójkąta letniego: Wega, Deneb i Altair, najjaśniejsze gwiazdy gwiazdozbiorów Lutni, Łabędzia i Orła.

pojawiają się rysunki Lutni, Łabędzia i Orła z Tarczą

Lutnia była niegdyś lutnią Orfeusza darowaną mu przez samych bogów. Grał on na niej tak pięknie, że dzikie zwierzęta stawały się potulne. Nie potrafił jednak ułagodzić gniewu pijanych bachantek, które go rozszarpały, a lutnię wrzuciły do rzeki. Na prośbę muz bogowie umieścili lutnię na niebie.

No proszę, to już starożytni Grecy wiedzieli, że pijany człowiek bywa gorszy niż zwierzę.

Postać tego oto Łabędzia przybrał władca bogów i ludzi, Zeus, aby uwieść piękną królową Sparty, Ledę. Z ich związku narodziła się piękna Helena.

Nie sądzę, by był to przykład godny naśladowania.

Nie nam, śmiertelnym, osądzać czyny bogów. W tego oto Orła zamienił Zeus trojańskiego chłopca, Ganimedesa, który był podczaszym bogów roznoszącym na Olimpie puchary z ambrozją.

Może bym w to uwierzył, gdyby nie fakt, że gwiazdozbiór Orła znany był już mieszkańcom Mezopotamii, znacznie wcześniej, kiedy o Zeusie jeszcze nikt nie słyszał.

Obok Orła odnajdziemy najsłynniejszy gwiazdozbiór wymyślony przez Heweliusza: Tarczę Sobieskiego. Heweliusz umieścił tu herb królewski dla uczczenia zwycięstwa pod Wiedniem, a także w podzięce swemu możnemu protektorowi, który żywo interesował się pracami Heweliusza i odwiedzał jego obserwatorium.

Międzynarodowa Unia Astronomiczna uznała, że nie wypada umieszczać na niebie nazwisk osób żyjących na Ziemi i pozostawiła jedynie nazwę, Tarcza. Ale my i tak wiemy, o jaką tarczę chodzi.

rysunek Lutni znika

pojawia się rysunek Liska

Pod Łabędziem Heweliusz umieścił mały gwiazdozbiór Liska, o którym pisał: „Lis, to chytre, okrutne, chciwe i żarłoczne zwierzę, podobne pod tym względem do Orła”. Może dlatego umieścił go w towarzystwie Orła, od którego dzieli go tylko gwiazdozbiór Strzały.

pojawia się sztuczny satelita

W letnie noce możemy często dostrzec wędrujące po niebie gwiazdki. Nie było ich ani w czasach Heweliusza, ani nawet jeszcze 60 lat temu. Są to sztuczne księżyce Ziemi, tak małe, że z odległości kilkuset kilometrów nie możemy rozpoznać ich kształtu i widzimy je jako gwiazdki, gdy światło słoneczne odbija się od powierzchni satelity czy od jego baterii słonecznych. Przelatującą Międzynarodową Stację Kosmiczną też widzimy jako gwiazdkę, ale tak jasną, jak Jowisz.

Sztuczne księżyce Ziemi widzimy tylko wtedy, gdy oświetla je Słońce. Ponieważ krążą one blisko Ziemi, więc podczas każdego okrążenia znikają w jej cieniu. Latem Słońce płytko się chowa, cień Ziemi jest nisko i sztuczne księżyce widać przez całą noc.

satelita znika

rysunki znikają

start ruchu dziennego

Przyspieszamy znów bieg czasu. Letnia noc jest krótka i zaraz będzie świtać.

stop ruchu dziennego

Na porannym niebie widzimy Jowisza, jako najjaśniejszą gwiazdę, i Marsa, jako czerwonawą gwiazdkę obok Księżyca.

pojawiają się meteory

Mars będzie widoczny przed wschodem Słońca w każdy letni poranek tego roku, ale Księżyc szybko wędruje na tle gwiazd i obok Marsa zobaczymy go znów za miesiąc. Przed świtem widzimy już niektóre gwiazdozbiory z wieczornego, styczniowego nieba. Oto Kasjopea, której najjaśniejsze gwiazdy tworzą nieco zdeformowaną literę wu, a tu Perseusz, z głową gorgony Meduzy. Pod koniec lipca coraz częściej zauważamy meteory wybiegające z pogranicza tych gwiazdozbiorów. Nazywamy je Perseidami, bo wybiegają z gwiazdozbioru Perseusza.

Najwięcej tych meteorów zobaczymy około 12 sierpnia. Zjawisko meteoru wywołują małe bryłki, o masie zwykle poniżej grama, wpadające w powietrze z prędkością kilkudziesięciu kilometrów na sekundę. Przy tak ogromnej prędkości rozgrzewają się wskutek tarcia o powietrze i wyparowują, pobudzając do świecenia także powietrze na swej drodze.

Bryłki wywołujące sierpniowe meteory poruszają się przed zderzeniem z Ziemią po prawie takich samych orbitach, jak kometa Swift-Tuttle, i dlatego sądzimy, że są to okruchy pozostawione przez tę kometę.

meteory znikają

start ruchu dziennego

Za chwilę wzejdzie Słońce, a my przeniesiemy się pod niebo jesienne.

Może spróbujemy wyjaśnić, skąd bierze się wędrówka Słońca na tle gwiazd i zmiany wyglądu nieba.

pojawia się Słońce i Ziemia z Układu Słonecznego w ruchu

pojawia się Zodiak

pojawia się linia Ziemia Słońce

białe światła rozjaśniają się lekko

Zwłaszcza że to we Fromborku Kopernik pisał, że Ziemia się porusza, a nie Słońce. Spójrzmy więc z kosmosu na Słońce i krążącą wokół niego Ziemię obieganą przez Księżyc. Niebo symbolizuje teraz ten krąg znaków Zodiaku. Łączymy linią Ziemię ze Słońcem i przecięcie linii z Zodiakiem wskazuje położenie Słońca na tle gwiazd. Gdy Ziemia obiega Słońce, to my z Ziemi widzimy Słońce na tle coraz innych znaków Zodiaku, więc mamy wrażenie, że ono się porusza, choć w rzeczywistości porusza się Ziemia. 

stop ruchu dziennego

Układ Słoneczny znika

start ruchu dziennego i rocznego

Przenosimy się do jesieni. Księżyc znów musi trzykrotnie okrążyć Ziemię. Zauważmy, że Słońce w południe świeci coraz niżej.

stop ruchu dziennego i rocznego

Mamy 22 dzień października 2011 roku. Saturn, Merkury i Wenus są tak blisko Słońca na niebie, że zachodzą i wschodzą razem z nim, więc ich nie zobaczymy. Mars i Księżyc będą widoczne rano.

start ruchu dziennego

Przyspieszamy bieg czasu, a że to jesień, nie będziemy musieli długo czekać na zachód Słońca.

białe światła gasną

stop ruchu dziennego

pojawiają się rysunki Łabędzia i Jaszczurki

Na wieczornym niebie jako najjaśniejsza gwiazda świeci Jowisz. Nadal widoczny jest trójkąt letni: Wega, Deneb, Altair. Świecą one na tle Drogi Mlecznej, która najlepiej jest widoczna właśnie w jesienne wieczory. Obok Łabędzia, w którego ogonie świeci Deneb, ponad gwiazdozbiorem Pegaza, w miejscu, gdzie prawie nie widać gwiazd, jest jeszcze jeden gwiazdozbiór wymyślony przez Heweliusza: Jaszczurka.

Heweliusz wymyślił jeszcze kilka innych gwiazdozbiorów, ale ich nazwy nie przyjęły się. Wszystkie te gwiazdozbiory znalazły się w pięknym atlasie nieba wydanym już po śmierci Heweliusza staraniem jego żony, Elżbiety.

rysunki znikają

start ruchu dziennego

Październikowa noc trwa dość długo, więc do rana wygląd nieba znacznie się zmieni. Na porannym niebie zobaczymy już gwiazdozbiory wieczornego zimowego nieba z Orionem na czele.

stop ruchu dziennego

pojawia się slajd: Księżyc w pełni

pojawia się slajd: Księżyc w ostatniej kwadrze

Podczas pełni Słońce oświetla Księżyc od strony Ziemi. Wzniesienia nie rzucają cieni i wygląd Księżyca nie jest tak efektowny, jak w pobliżu pierwszej lub ostatniej kwadry. Na tej rycinie, wykonanej przez Heweliusza i przedstawiającej wygląd Księżyca 23 września 1644 roku, widzimy cień rzucany przez krawędź krateru Kopernik i oświetlone Słońcem wierzchołki łańcucha górskiego Apeniny, gdy u podnóża gór panuje już noc. Heweliusz obliczył po raz pierwszy wysokość gór na Księżycu uzyskując wartości zbliżone do znanych obecnie. 40 znakomitych rycin Księżyca w różnych fazach opublikował w dziele „Selenographia” wydanym w roku 1647 za panowania Władysława IV Wazy, na dworze którego grywano muzykę, której teraz słuchamy.

slajdy znikają

pojawia się slajd: Heweliusz

Obejrzeliśmy tylko fragment dokonań Heweliusza, który obserwował też komety odkrywając cztery nowe, wydał dzieło „Kometographia”, konstruował lunety i inne przyrządy astronomiczne, wynalazł peryskop...

Ale nie odkrył żadnego prawa, ani nie opracował żadnej teorii, jak Kopernik.

Dlatego jest mniej ceniony. Ludzie lubią zapominać, że bez dobrych obserwatorów teoretycy nie mieli by co robić. Ale z kart ksiąg Heweliusza wyziera także sylwetka artysty, który nie tylko umiał znakomicie rysować obserwowane ciała niebieskie...

A także zjawiska atmosferyczne,

Ale przede wszystkim umiał zachwycać się pięknem kosmosu. Zachęcamy więc do spojrzenia w najbliższy pogodny wieczór na prawdziwe, rozgwieżdżone niebo, które tak fascynowało Heweliusza.

Za uwagę dziękują:

Zbigniew Lewański

i Andrzej Pilski.

slajd znika

start ruchu dziennego

niebieskie światła się rozjaśniają

gwiazdy, planety i Księżyc znikają

białe światła się rozjaśniają

stop ruchu dziennego

Słońce znika